بایگانی دسته: نقد

این مرد عجیب

بورخسجمع کوچکی از رفقا که در تاتر با هم آشنا شده بودیم گروهی داشتیم به نام «کارگاه نمایش میم»، هر کتابی از حوزه ادبیات و فلسفه به دست می آمد ، می خوانیدم. دو دوست بودند چند سالی از ما بزرگتر و اغلب کتاب ها را از آنها می گرفتیم و می خواندیم . هادی معمار تهرانی که رفت ، منبع کتابمان شد همان افشین قربانیان . قرار بود بورخس بخوانیم ، راستش من آن زمان او را با جویس اشتباه گرفته بودم و فکر می کردم این اوست و او این است . وقتی حامد یعقوبی عزیز گفت : «حسین درباره بورخس و هزار توی آن خطی بنویس. » ناخواسته رفتم و «اولین » جمیز جویس را برداشتم تا اسم شخصیت ها یادم بیاید. باز یادم آمد مثل همان روز شد که با رفقا قرار بود درباره بورخس حرف بزنیم من درباره جویس حرف زدم. شاید بهانه خوبی باشد که از همین جا شروع کنم به آن تحلیلی که به ذهنم می رسد درباره «هزار تو»ی بورخس . یعنی مساله دیگری که در آثار بورخس شاخص است . ادامه‌ی خواندن

نازک کاری روی عقاید یک دلقک

 هاینریش بل سال ۷۲ نمایشنامه ای نوشتم به اسم «دلقک» سال بعدش آن را با شهرام ضرابی دوستم تمرین کردیم و با آن که سه نفر از ۴ نفر شورای بازبینی تاتر خراسان یعنی استاد رضا صابری ، دکتر لطفی ، دکتر عظیمی، آن را تایید کردند اما نفر چهارم که من را خیلی دوست داشت پایش را کرد توی یک کفش و اصرار که نباید این نمایش اجرا شود. نمایش تک نفره و اسم شخصیت « مد» بود. برای نوشتن این نمایشنامه روی دلقک ها تحقیق کردم و شاید باورتان نشود که ترجمه چند پایانامه لیسانس یا چیزی معادل این در دانشگاه مسکو پیدا کردم که دلقک ها برای انتخاب دماغ و رنگ جوراب و چه دلایل جدی ای دارند. حالا با این پیش فرض باید حدس بزنید وقتی سال ها بعد در ویترین یکی از کتابفروشی های انقلاب جلد کتابی را دیدم که نوشته بود «عقاید یک دلقک» نوشته «هاینریش بل» چقدر خوشحال شدم چون فکر کردم اصل جنس را یافتم. بگذریم، حقیقتش این است که هر وقت به دلقک هاینریش بل فکر می کنم یاد اصطلاحی در معماری می افتم یعنی «نازک کاری» . ادامه‌ی خواندن

درام‌نویس در هزارتوی متن

IMG_20160520_184416یادداشتی برای نمایشنامه‌ یخ سوخته نوشته‌ حسین قره

هادی مشهدی

 نمایشنامه «یخ سوخته» نوشته حسین قره در هزار نسخه به همت «نشر افراز» چاپ و منتشر شده است. زیر عنوان نمایشنامه بر جلد نوشته شده است: «برای صد سالگی مشروطه.» به‌نظر می‌رسد از همین ابتدا می‌توان دریافت نویسنده بی‌نسبت با عناصر و عوامل بیرونی متن خویش نیست. می‌دانیم که تاریخ مشروطه فصل تازه‌ای را در تاریخ معاصر ایران رقم زده است؛ یا دقیق‌تر اینکه میانه‌ انقلاب مشروطه تا انقلاب ۵۷ بازه‌ای است که می‌توان آن را اساسی‌ترین عامل در فهم وضعیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران امروز دانست. نویسنده‌ یخ سوخته اولین گام را با در نظرداشتن این مهم برداشته است. ادامه‌ی خواندن

ناصر تقوایی و قاب های تکرار نشدنی

ناصرتقوایی چرا ناصر تقوایی در هنر این سامان مهم است . او که بسیاری از روزگار هنری‌اش را به سکوت گذرانده و آثار ساخته و پرداخته‌اش هم اندک است و پرونده قطوری ندارد . سالی یک فیلم نساخته ، هیاهو نکرده ، پس چرا او کماکان مهم است . پاسخ این پرسش بسیار ساده است ، او حتی اگر یک اثرش را ساخته بود ، باز هم کفایت می‌کرد تا در تاریخ هنر این مملکت بماند و در زمان‌غربالی که فقط دانه درشت‌ها را نگه می‌دارد ، نگه داشته شود. چرا که او مصداق کامل مؤلف است ادامه‌ی خواندن

نگاهی به سه مجموعه عکس مایکل کنا ؛ عکاسی با کادرهای هایکو

مایکل کنا مایکل کنا که ۱۹۵۳ در انگلستان به دنیا آمد و  ۱۹۹۰ موفق ترین عکاس شب معرفی شد یکی از عکاسانی است که مخاطب را مجبوربه حرکت از عکس به جهان متن می کند . ( البته منظور از متن یا کانتکس  هر اثری است که مخاطب را حوالت به  متنی دیگری می دهد ، مثلا کوهی سر به فلک کشیده برای فردی دین دار حوالت به وجود خالق می دهد پس کوه می تواند در مقام یک متن حوالتی به متنی دیگر باشد ، البته این بحث در حوزه فرهنگ و هنر فراگیرتراز مثال یاد شده  است . ) در نگاهی به سه مجموعه عکس مایکل کنا تاویلی چندگانه در ذهن مخاطب به حرکت در می آید . ازمیان مجموعه عکس ها به عکس های امارات متحد عربی ، ایالات متحد آمریکا و ژاپن نگاه کرده ام که البته زمانی که در ترکیبی به مجموعه آثار هم نگاه می کنی باز تاویل تازه تر بدست می آید . ادامه‌ی خواندن

مروارید

نگاهی کوتاه به فیلم مروارید ساخته سیروس حسن پور؛ مروارید سیاه غرق شده در تصاویر دل‌فریب

مروارید ساخته سیروس حسن پور دو فصل مجزا به لحاظ تصویر برداری داری دارد. تصویر برداری در آب ، تصویربرداری در خشکی . این اثر شاید یکی از متفاوت‌ترین فیلم‌های ایرانی است که فصل مهمی از آن نه روی که زیر آب می‌گذرد و به همان میزان که ماهی‌ها و آبزیان خیال انگیزند ،‌ اثر تلاش می‌کند تا خیال انگیز باشد، اگرچه در لحظه‌هایی این اتفاق رخ می‌دهد اما بسیاری از رویدادهای فیلم به این سمت حرکت نمی‌کنند .
فیلم نامه نویس  قصه ای را در دل قصه ای دیگر می‌گذارد، به این ترتیب که خواهر و برادر کوچکی که پدرشان نارسایی قلبی پیدا کرده است و دیگر نمی‌تواند از دریا مروارید بیاورد و به بیمارستانی در تهران منتقل شده اگر به حیات لاک‌پشتی کمک کنند تا بچه‌هایش سلام به دریا بازگردند، می‌توانند امیدوار باشند خیر و برکت به جزیره برخواهد گشت و حال پدرشان خوب خواهد شد . آن‌ها به لاک‌پشت کمک می‌کنند اما او هدیه‌ای بزرگ‌تر به آن‌ها می‌دهد و آن مروارید سیاه است که نایاب است و ارزشمند که می‌توانند خرج مداوای پدر بیمار خود را هم بدهند . ادامه‌ی خواندن

قریبیان

قریبیان کارگردان غریبه با واقعیت

«گناهکاران» آخرین اثر فرامرز قریبیان در مقام کارگردان که در اولین روز جشنواره به نمایش درآمد ،‌ کاری جنایی و درگیر قتل‌های زنجیره ای است  اما این اثر اسیر انتقال پیام است آن قدر که قواعد گونه ساخت و قصه گویی را به کناری گذاشته است . گناهکاران همچنین در دوگانگی لحن و فضای فرنگی و ایرانی دچار آسیب است .
قتلی اتفاق افتاده و جسد دختری در خیابان پیدا شده است ، سرگردی سالخورده (‌قریبیان ) که خشونتی ذاتی در برخورد با متهمان دارد مأمور پرونده می‌شود، اداره آگاهی سرگرد جوانی ( رامبد جوان ) را موظف می‌کنند همراه او باشد تا بتواند مدرکی دال بر خشونت رفتاری سرگرد پیدا کرده و در ازای این خدمت به مافوق ، ترفیع درجه بگیرد. سرگرد جوان البته خواستگار جدی دختر بوده است اگرچه درخواستش رد شده و به جز پدر دختر کس دیگری نمی‌داند .  این هر دو کارشان را شروع می‌کند . دختر در شبکه‌ای از فساد مالی و منکراتی گیر افتاده است به دنبال تلکه کردن این وآن بوده است و شاهدان و متهمان که احتمال دارد در قتل او نقش داشته باشند یک به یک کشته می‌شوند . اما قاتل این قصه سرگرد جوان است در نهایت ترفیع درجه می‌گیرد و قریبیان که به نقش او در قتل ها پی برده،اما نمی تواند اثبات کند و پشت درها می‌ماند. ادامه‌ی خواندن

رابینسون کرزوئه با دراماتورژی سرگردان

رابینسون کروزئه رابینسون کرزوئه که در جشنواره تئاتر فجر و در تالار قشقایی اجرا شد از یک امر رنج می‌برد و آن اینکه تکلیف بازنویس ایرانی اثر بر اساس رمان رابینسون کرزوئه با خود و آنچه می‌خواهد به مخاطب انتقال دهد مشخص نبود.برای این که این گفته در ابهام باقی نماند و به سیاق برخی نقد‌ها حرف کلی نباشد، سعی می‌کنم با مصداق‌هایی از اجرا، این گزاره را وضوح بیشتری بدهم. اول به اصل اثر سری می‌زنیم؛رابینسون کرزوئه رمانی است نوشته «دانیل دفو» انگلیسی که در ۱۷۱۹ منتشر شده است و قصه آن از این قرار است که مردی با نام اصلی رمان در سال‌های که تجار و دریانوردان اروپایی رویای کشف بازارهای تازه و به عبارت بهتر استعمار و غارت دیگران را در سر دارند، ادامه‌ی خواندن

مینیمال به چه درد می خورد

پرسشی اساسی مرا به خود مشغول کرده بود ، آیا یک داستان خیلی خیلی کوتاه- اگر ترجمه خوبی برای مینیمال باشد – ، می تواند دردها ، رنجها ، دغدغه ها وبه قول اصحاب فکر، مسایل ابدی وازلی را طرح کند . اصلا چگونه می شود دربستری محدود درحد یکی دوخط یا نهایتا یکی دوپاراگراف ، موقعیت انسان امروز را چلاند وبعد به خوردش داد . شاید شما از طرفداران پروپا قرص مینیمالیست باشید وازجواب های دم دستی تا جواب های بنیادی وعمیق درچنته داشته ومثل پوتک به مغز من بکوبانید که :” مخاطب امروزحوصله روده درازی مولف را ندارد ونویسنده باید زود حرفش را بزند وبرود پی کارش ” ، ” در روزگار مرگ مولف هنوزطرف ( که احتمالا مقصود من و… باشیم ) درخیال خود به دنبال دردهای ازلی وابدی است ” . ” این بابا کجاست ، دنیا دنیای نانوتکنولوژی است ، همه چیز کپسوله شده . ادامه‌ی خواندن