بایگانی دسته: تئاتر

سیاه به سپیدی نور صحنه پیوست

امروز تشیع پیکر مردی بود که ارمغانش برای جهان با همه دردهایش خنده بود و خندیدن. سعدی افشار ، مردی از سنتی کهن بود که به گمان، او با مرگش دست آن سنت را گرفت و با خودش به سرزمین فراموشی برد . او مثل سعدی استاد سخن بود و اسمی چنین برازنده سعدالله رحمت خواه بود . آن طور که خودش می‌گفت از زمانی که با دوده بخاری صورت‌ها را در نمایش تخت حوض سیاه می‌کردند ، سیاه بوده تا امروز که به بهانه جهان نو و ارتباطات تازه به فرنگ می‌رفت و آنجا بی الوار تخت حوض سیاه بازی می‌کرد . ادامه‌ی خواندن

رابینسون کرزوئه با دراماتورژی سرگردان

رابینسون کروزئه رابینسون کرزوئه که در جشنواره تئاتر فجر و در تالار قشقایی اجرا شد از یک امر رنج می‌برد و آن اینکه تکلیف بازنویس ایرانی اثر بر اساس رمان رابینسون کرزوئه با خود و آنچه می‌خواهد به مخاطب انتقال دهد مشخص نبود.برای این که این گفته در ابهام باقی نماند و به سیاق برخی نقد‌ها حرف کلی نباشد، سعی می‌کنم با مصداق‌هایی از اجرا، این گزاره را وضوح بیشتری بدهم. اول به اصل اثر سری می‌زنیم؛رابینسون کرزوئه رمانی است نوشته «دانیل دفو» انگلیسی که در ۱۷۱۹ منتشر شده است و قصه آن از این قرار است که مردی با نام اصلی رمان در سال‌های که تجار و دریانوردان اروپایی رویای کشف بازارهای تازه و به عبارت بهتر استعمار و غارت دیگران را در سر دارند، ادامه‌ی خواندن

اجرای «برهان» کار تازه محمد یعقوبی از ۲۰ آذر در سالن اصلی نیاوران

نمایش «برهان» به نویسندگی «دیوید اوبرون» وکارگردانی «محمد یعقوبی» از روز دوشنبه ۲۰ آذرماه ساعت ۱۹ به روی صحنه سالن اصلی فرهنگسرای نیاوران می رود .
برهان نمایشی‌ای ست درباره‌ی ، ازدست‌دادن نزدیک‌ترین خویشاوند، ازدست‌دادن عشق و اعتماد…
نمایشی دراماتیک با شخصیت‌های جذاب و به یادماندنی.
این نمایش‌نامه داستان زندگی کاترین و پدرش رابرت می باشد . رابرت که زمانی نابغه‌ی ریاضی بوده در اواخر پنجاه ساله‌گی از نوعی بیماری روحی روانی رنج می‌برد که باعث می‌شود از اطرافیانش فاصله بگیرد. کاترین برای مراقبت از دانشگاه ترک تحصیل می‌کند و مثل پدرش از مردم دوری می‌کند.
تمام ماجراهای کتاب در حیاط خلوت پشت خونه‌ی پدری کاترین در شیکاگو اتفاق می‌افتد.
این نمایش با بازی علی سرابی‌، آیدا کیخایی ،‌ مهدی پاکدل و بهنوش طباطبایی اجرا می‌شود.
این نمایشنامه ۱۰۰ دقیقه ای را امیرحسین طاهریه ترجمه کرده و محمد یعقوبی آن را بازنویسی نموده است .
نمایشنامه برهان در سال ۲۰۰۲ برنده جایزه پولیتزر شده و در سال ۲۰۰۵ نیز فیلمی از روی آن ساخته شده است. گفتنی ست ،بلیت‌های این اثر نمایشی در مکان‌هایی همچون نشر دارینوش ‌، کافه دایوار‌، نشر«افرا»، کافه «آن» و فرهنگسرای نیاوران و نیز از طریق سایت Tiwall.com پیش فروش می‌شود.
روابط عمومی فرهنگسرای نیاوران
 

صرف «صبحانه، نهار، شام» به همراه امید

 محمدرضا رستمی فرهیختگان/المیرا حصارکی: محمدرضا رستمی سال‌ها است که در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها از فیلم‌ها و اجرا‌های اهالی ادب و هنر می‌نویسد، این در حالی است که حالا قرار است روزنامه‌ها از اجرای او بنویسند.
 محمدرضا رستمی قرار است در جشنواره امید حضور داشته باشد و اولین اجرایش را روی صحنه ببرد. طبیعی است که او این روزها دغدغه‌های زیادی در سر داشته باشد اما اصلی‌ترین دغدغه‌اش همین اجرایش است:«یک روز بیشتر به اجرا نمانده و طبیعی است که تمام فکر و ذکرم این باشد که چطور می‌شود اجرای خوبی برای مردم و داوران به نمایش گذاشت. بنابراین باید بگویم دغدغه، که چه عرض کنم تمام فکر و ذکر این چند روزه‌ام جشنواه امید و اجرای نمایش «صبحانه، نهار شام» است. تئاتر امید اولین و تنها جشنواره خصوصی در حوزه تئاتر است که با همت پیام دهکردی شکل یافته، پایه‌ریزی شده و ادامه پیدا کرده، اما حالا قرار است چهارمین دوره‌اش از همین فردا آغاز شود. ادامه‌ی خواندن

مکاشفه در دالان های تاریک عصر ماشین

سمندریانبزرگ بزرگان قبیله تئاتر بود . اگر کسی می‌خواست در خیمه‌ی نمایش دستی بر آتش برساند می‌بایست در کنار این کویر در سایه سار درخت معرفتش و جویبار دانشش حلاوت شهود می‌چید . نمایش ذاتش آیین است ( حتی اگر اسطوره زدایی کرده باشد همزمانش اسطوره‌ی تازه ای را جان داده است .) و ابزارش شهود است و تخیل ؛ کشف می‌خواهد و مرد سالک ؛ طریقت دارد و سیر و سلوک ؛ پیر می‌خواهد مأنوس با شب‌هایی که پای چراغ ، اندیشه را ورز دهد و روزها با خاک صحنه، اندیشه را جان . و او پیر بود ، چرا که در سینه‌اش چراغ اندیشه می‌سوخت. و او پیر قبیله بود چرا که همگان ( بی هیچ تقسیم بندی ) می‌توانستند در سایه سار معرفتش از جویبار دانشش سیراب شوند . او پیر بود چرا که همه جا کلاس درسش بود ، آموزشگاهش ، دانشکده‌اش ، اجراهایش ( اگر آن همه نکات ظریفی که در دل اجراهایش جای داده بود می‌گرفتی ، می‌نوشتی یک دوره تحصیلی را پشت سر گذاشته بودی ).
حتما می دانید که تحصیلش در علم science) )  بود ( اشاره‌ام به مهندسی شوفاژ سانترال دانشگاه صنعتی برلین است ) اما علامه شد در هنر ، چرا که درونش غوغا بود ، می‌جوشید . علم با همه اقتدارش در قرن بیستم چیزی کم داشت که او آن را می‌فهمید ، اگر علم اغنایش می‌کرد می‌توانست ادامه دهد اما نهایتش چه می‌شد مثلاً بهترین شوفاژها را می‌ساخت نه، به علم مکانیک کمک می‌کرد ، بالاتر از آن به فیزیک ، شاید ریاضیات . نمی‌دانم خلاصه به درد علم می‌خورد با آن هوش سرشاری که داشت اما همه‌ی این‌ها را رها کرد ، چرا ؟ چون چیزی در سینه‌اش می‌سوخت . به قول خداوندگار دل سوختگان جهان : «زین  آتش نهفته  که  در سینه  من است***خورشید شعله‌ای ست که در آسمان گرفت» . گرم و سرد کردن خانه مردم دردش نبود او می‌خواست فتیله ای را در سر کسی آتش بزند که جانش ، عقل را بسوزاند، او می‌خواست انسان را تبیین کند . می‌خواست بداند خودش کیست ؟ کجای عالم ایستاده ؟ افقش کجاست و جهانش چگونه معنا می‌شود . شور داشت ، دغدغه داشت تا این درون از درون پر شده را بیرون بریزد . او التهاب بیان‌مندی هستی ،نیستی ، زمان و انسان را داشت . او جهان را دم به دم کشف می‌کرد و برای همین برخی نمایشنامه‌ها را دو بار اجرا کرد، چرا که می‌خواست به مخاطب تذکر بدهد، قالب قلابی ذهنت را دور بریز که کاری تکرار شده است ، بیا در مسیر کشفی تازه گام برداریم . یک پدیده ( نمایشنامه ) می‌تواند چند رویداد ( بسیار اجرا ) ایجاد کند اگر کارگردان و گروهش مشعلی به دست گرفته باشند تا هر آن  تأویل تازه ای به دست دهند . حالا که حرف به آثارش رسید بد نیست نگاهی به وسواس‌هایش برای انتخاب نمایشنامه ها بیندازیم ، چه آن‌ها که ترجمه کرد و چه آن‌ها که به اجرا رساند چه در صحنه چه در قاب تلویزیون . آخرین آثار را که اجرا کرد به خاطر بیاورید ، در تلویزیون « به سوی دمشق » نویسنده شیدا « آگوست استریندبرگ »  سوئدی ( هم مشرب و گاه مرید سورن کیرکگارد) را با آدم‌های پیچیده‌اش در طراحی صحنه ای از فلز ‌پیچید تا باری دیگر به مخاطب گوشزد کند که انسانی که او می‌خواهد بشناسد و بشناساند چقدر سخت است و چون کلافی آهنین سردرگم است . و آخرین اثر صحنه‌اش نیز «ملاقات با بانوی سالخورده» فردریش دورنمات نویسنده ای که جهان همان قدر برایش کمدی است که تراژدی ، گروتسکی دشوار از وضعیت انسانِ امروز که بی ترس از خدایان از خودش می‌هراسد . و انگار انسان با بانوی سالخورده ( زمین، هستی یا هر تأویلی از این دست ) کارش به رویارویی کشیده است . و او باز روایتگر همین پیچیدگی و سختی است . سیزیف وار سنگی به گرده دارد( یا هر عذاب به هر روایت دیگری) که تاوان شعله ای که روشن کرده است ، را می‌دهد  و می‌خواهد یا بهتر است بگوییم اراده کرده که آن سنگ را از گرده بردارد چرا که بانو، سالخورده است .
اما سرانجام رابطه ی او با برشت و اجراهایی که از او داشت و با او و سیاق اجرای اش ( فاصله گذاری ) درگیر بود و وصیت هنری اش گالیله‌ی برشت بود که ناتمام ماند . برشت البته محصول سرخوشی مدرنیسم است ، او انسان جدید را با هیئتی و هیبتی می‌بیند که جهان کهن را خوار کرده است ، او گالیله را می‌نویسد در ستایش علم که باور مضحک زمین مسطح را به ریشخند گرفت ، این سرخوشی از آنجا می‌آمد که انسان با باور برشت فاعل شناسا ( سوژه ) شده بود ، لنین انقلاب اکتبر را رقم زده بود و مذهب جدید ( کمونیسم ) مذاهب کهن را افیون توده‌ها می‌پنداشت . برشت می‌خواست هنر را هم از افیون خلاص کند و می‌خواست  نمایش آگاهی محض باشد و مخاطب نشئه‌ی اجرا نشود و با نمایشش جایی به جز آبادی که او می‌خواهد سیر نکند . اما هنوز خمره‌ی فاجعه نشکسته بود و دیو فاشیست و کمونیست بیرون نیامده بودند، با کشتارهایی جنون آمیز که علم حقش را به آنان داده بود ( به فاشیست علم زیست شناسی حق می‌داد به کمونیسم تکامل و تاریخ ) . بعد از این فجایع بود که انسانِ مأیوس « در انتظار گودو » ( نوشته بکت ) می‌ماند و خود را در آینه «کرگدن» ( نوشته یونسکو ) می‌بیند . سمندریان که از دالان گدازنده و آتشین این حوادث تاریخی گذر کرده بود ، با برشت به عنوان استاد به تعارض رسید. (اشاره‌ام به یادداشتی است که در بروشور یکی از آثار متأخرش در گفتگوی فرا زمانی با برشت به او می‌گفت که آن شیوه‌ی اجرای فاصله گذارانه‌ی او و دوری از هر نوع کشش نمایشی را با آن شدت و حدت دیگر قبول ندارد . نقل به مضمون .)
 حالا خیال می‌کنم اگر پیر کهنه کار (بعضی او را «فرنگی کار» به این معنا که نمایش فرنگی تنها تخصص اوست، می‌نامیدند ، و بر این معتقد بودند که او نمایش ایرانی را نمی‌توانست اجرا کند ، باید گفت انسان امروز با دردها و التهاب‌ها در عصری که به گفته بودریارهایش « معلول ماشین‌وار» شده دیگر تقسیمش به اینجایی و آنجایی معنا ندارد . چه در نمایش ایرانی چه در نمایش فرنگی باید دید آینه در دست کیست که مخاطب ، خود را در آن می‌بیند ) فرصت می‌داشت تا با گالیله‌ی برشت به مکاشفه‌ای تازه بنشیند ، دست گالیله که یکی از آغازگران جهان جدید بود را می‌گرفت  از دالان‌های تاریخ می‌گذشت از ظهورها و سقوط‌ها ، از جنگ‌های جهانی و… و شاید گالیله‌یِ برساخته‌یِ سمندریان دیگر علم را مرجع اخلاق* نمی‌دانست . ۱ راستی یادتان هست نام تنها اثر سینمایی او« تمام وسوسه‌های زمین» بود .

 

 

*اشاره به یکی از دیالوگ های گالیله نوشته برشت . اصل دیالوگ از این قرار است .
گالیله : دستان آلوده بهتر از دست‌های خالی . طنین واقع گرایی دارد . طنین مرا دارد . علم جدید ، اخلاق جدید.
۱ – در اینجا فقط به یکی از مفاهیم موجود در نمایشنامه‌ی گالیله اشاره شده است .

یادداشت که خواندید در روزنامه شرق نیز انتشار یافته است . http://www.sharghnewspaper.ir/News/91/04/27/36940.html

 

 

خشکسالی در شهر بارانی

بیضایی و رادی زمانی که بادهای گرم جنوب به بادبان نمایشنامه «هشتمین سفر سندباد» افتاد، بهرام بیضایی خود را به عرشه رساند تا سکان روایت‌هایش به سوی تاریخ و حتی پیش از آن‌را بچرخاند. با «اژدهاک» و «بیدخش» و «آرش»، با «آسیابان» و «آی بانو» و «گلتن» از بلخ و کلات و خوارزم و آبسکون سوار بر پشت اسب نو زین عرب و مغول و ترک و تاتار ،حدیث ملتی را روایت کند که عیار تنهایش را بانوهای پرده‌نشین ساختند. همان هنگام که بیضایی جوان سفر می‌کرد و غلامحسین ساعدی در میانه شهر و روستا «گاو مش حسن» را می‌کشد، چشم در برابر چشم می‌گرفت، و چوب به دست روستاییان ورزیل می‌داد.سوم قله ادبیات نمایشی این سرزمین، اکبر رادی روایت‌هایش در شهر ماند، نه شهر تاریخی، نه شهر خیالی و گم شده در باد، او حدیث نفس آدم‌هایش که حدیث نفس سرزمینش بود را از بعد از ظهرهای بارانی موطنش رشت گرفت. از این شهر به قلب تاریخ سفر کرد و از آدم‌های امروزش تمام تاریخ این سرزمین را بیرون کشید. ادامه‌ی خواندن